Η αποσήμανση των λέξεων, ασέλγεια εις βάρος της Κοινωνίας

Γ. Γαΐτης

«Μήγαρις ἔχω ἄλλο ᾽ς τὸ νοῦ μου, πάρεξ ἐλευθερία καἰ γλῶσσα;» αναρωτιόταν ο Ποιητής στο έργο «Διάλογος» του Δ. Σολωμού (που δυστυχώς δεν διασώζεται ολόκληρο). Ένα ερώτημα που γυρίζει στον καθένα σήμερα και μάλλον θέλει να μείνει καλλίτερα αναπάντητο μπροστά στο κενό που αφήνει μια πιθανή απάντησή του. Η ελευθερία δεν είναι παρά προϋπόθεση της γλώσσας και η γλώσσα προϋπόθεση της ίδιας της ελευθερίας, και έτσι, όπως γράφει ο Ποιητής, «ἀγκαλιασμέναις καὶ οἱ δύο θέλει προχωρήσουν εἰς τὸ δρόμο τῆς δόξας».

Έναν αιώνα αργότερα, ένας άλλος ποιητής, ο Πάνος Θασίτης, δυστυχώς ξεχασμένος και αυτός, έγραφε - με το ειρωνικό μειδίαμα μιας λύπης και συγκρατημένης οργής - για αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε σήμερα ως την πιο βαρβαρική υποταγή αυτής της χιλιόχρονης, πλούσιας και ελεύθερης γλώσσας...

Ανιχνεύσεις - Πως διαμορφώνεται η ταυτότητα; [Video]

Α. Φασιανός - Κόκκινος ποδηλάτης

Σίγουρα μια συζήτηση πάνω στην έννοια της ταυτότητας και στους τρόπους διαμόρφωσης της μπορεί σήμερα να φαντάζει άκαιρη ή και λειτουργικά αποκομμένη από τα προβλήματα του σημερινού ανθρώπου που βιώνει πολλές φορές με τον πιο βίαιο τρόπο την κρίση μιας ολόκληρης κοσμοθεωρίας.

Αλλά η απάντηση στο αιώνιο και τις περισσότερες φορές λανθάνον ερώτημα «ποιός είμαι;» ή «ποιοι είμαστε;» , ένα ερώτημα τόσο προσωπικό όσο και συλλογικό, είναι η πρώτη προϋπόθεση όχι μόνο για την ερμηνεία, κατανόηση και αντιμετώπιση μια τέτοιας περιόδου αλλά και για την θεμελίωση μιας δημιουργικής προοπτικής. Άλλωστε ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και το παρόν είναι αλληλένδετος με την θεώρηση του μέλλοντος και μια κρίση μπορεί το ελάχιστο να λειτουργήσει ως μια γόνιμη περίοδος ερμηνείας, επανερμηνίας και συζήτησης των πιο ουσιωδών πραγμάτων.
Η κατανόηση λοιπόν του τρόπου με τον οποίο η ταυτότητα διαμορφώνεται, γίνεται σήμερα μάλλον ανάγκη επιτακτική, η βάση για νηφάλιες απαντήσεις και λύσεις.

Είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς την έννοια της ταυτότητας ως κάτι το φυσικά σταθερό και διαχρονικά ακέραιο, ως κάτι που αποκτιέται πολλές φορές κληρονομικά ή αποτελεί συνειδητή επιλογή.

Η αλήθεια είναι όμως πως μια τέτοια θεώρηση είναι μάλλον εσφαλμένη και δεν θα μπορούσε να απαντήσει σε καίρια ερωτήματα που τίθενται σήμερα. Υπάρχει κρίση ταυτοτήτων; Ποια η σημασία του καπιταλισμού και πως τίθεται το ερώτημα της ταυτότητας σήμερα όταν μέσα στην αποσημανση όλων των θεμελιωδών ιδιοτήτων που συγκροτούσαν έναν ανθρώπινο κόσμο, οι σχέσεις εμφανίζονται μονάχα ως σχέσεις συναλλαγής; Τι σημαίνει η αποδόμηση του έθνους κράτους και που οδηγείται ο σημερινός άνθρωπος; Γιατί αναδύονται φαινόμενα φομενταλισμού και εθνικισμού και τι συνιστά πολλές από τις αναδυόμενες ταυτότητες πλαστές; Ερωτήματα που τίθενται και συζητιούνται στην εξαιρετική εκπομπή Ανιχνεύσεις:

α.α.

13 Φεβρουαρίου 2012

Γ. Ρίτσος - Χωρίς Αντίβαρο

Ένα ολιγόστιχο ποιητικό σχόλιο του Γιάννη Ρίτσου γραμμένο, τότε, στην χούντα των Συνταγματαρχών που γυρίζει σήμερα, ίδιο, σε μια επανάληψη σχεδόν ειρωνική και οδυνηρή.  Χωρίς αντίβαρο τότε, χωρίς αντίβαρο και σήμερα:



ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΙΒΑΡΟ

Ένα Όραμα για το 2012;

Β. Κατράκη - Μοναξιά

Νέα χρονιά και οι ευχές πολλές για κάτι καλλίτερο. Νέο έτος και όμως οι  μόλις δυο βδομάδες που πέρασαν ήταν αρκετές για να μας γυρίσουν στις παλιές έγνοιες και στα προβλήματα της καθημερινότητας, που ίσως τελικά δεν γνωρίζει τις ελπίδες μιας (φαινομενικά;) νέας αρχής. Ίσως κιόλας η διαπίστωση ότι κάθε «πέρσι και καλύτερα», όπως έγραφε και ο Παπαδιαμάντης την πρωτοχρονιά του 1896, να βρίσκει και άλλο ένα έρεισμα σήμερα, βαρύ σε κάθε συνείδηση.

Δυστυχώς, η τόσο τεχνηέντως ψυχολογική, αν όχι και φυσική, καταπίεση, έχει οδηγήσει πολλούς από εμάς σε ανάπτυξη τέτοιων ψυχολογικών μηχανισμών, όπως αυτών της απάθειας, τόσο στο προσωπικό όσο στο κοινωνικό επίπεδο, ή της άρνησης και της μετάθεσης των προβλημάτων, που πια οι τόσο απροσχημάτιστα βίαιοι οικονομικοί και πολιτικοί εκβιασμοί εναντίων των μεσαίων, αδυνάτων και εξαθλιωμένων κοινωνικών στρωμάτων, έχουν καταφέρει την εσωτερική αποδόμηση όχι μόνο ενός από καιρού φθαρμένου κοινωνικού ιστού, αλλά και κάθε ίχνους, κάθε βάσης πάνω στην οποία στηρίζαμε την ταυτότητα μας ως πολίτες.

«Τα Χριστούγεννα των ποιητών»

Τα Χριστούγεννα «έρχονται» για ακόμη μια φορά.Για κάποιους εορταστική επέτειος, ίσως, μιας «Γέννησης» και ενός «Θανάτου»º για άλλους, ίσως, απλά ένα σημάδι στον απρόσωπο χρόνο και μια ευκαιρία συνάμα να ξαποστάσουν. 

Πάντως όποια και να είναι η προσωπική, εσώτερη, πρόσληψη αυτής της εορτής, και όσο ασήμαντες ειναι οι συμβατικές ημερομηνίες και οι χρονολογίες, είναι πάντα ευκαιρία να διαγνώσει κανείς μια σύγκρουση που πιθανώς οξύνεται, αυτή μεταξύ εννοιών όπως του ατόμου και του προσώπου, της εσωστρεφούς κατανάλωσης και του δια-λόγουº και μιας και αυτή η ανάρτηση αφορά «τα Χριστούγεννα των ποιητών», ας αφουγκραστούμε μονάχα τον σιωπηλό διάλογό τους με τα απτά και μη νοήματα των ημερών, καθώς αυτοί, όπως και αναφέρει ο Δ. Κοσμόπουλος στο άρθρο που ακολουθεί, «καθαρίζουν την όραση από τις τρέχουσες επιχωματώσεις και μας κάνουν αισθητό το αίτημα για πραγματικότητα βίου εορταστική και πένθιμη συνάμα».

Εύχομαι ολόψυχα, με αυτό τον τρόπο, Καλά Χριστούγεννα

α.α.

Σαν θάνατος γενήθης μέσα μου....

«Άτιτλο» - Clifford Still

Σαν θάνατος γενήθης μέσα μου....

Σαν θάνατος γενήθης μέσα μου

επάξια του Ερέβους και της Νύχτας κόρη,

ακόμη και αν οι Μούσες σε θηλάσανε,

η Μνήμη, η Μελέτη κι Αοιδή.

Τ. Λειβαδίτης - Πολύτιμος στίχος

Τάσος Λειβαδίτης

Πολύτιμος στίχος

Κι όταν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλον
είμαστε κιόλας νεκροί.

Στίχος λιτός, στίχος γυμνός στην απλότητα της ειλικρίνειας του, ένας στίχος πολύτιμος ενός
«πρίγκηπα του τίποτα», ενός «τρελού για επαναστάσεις». Κι όμως η ειλικρίνεια σε αυτές τις δώδεκα λέξεις, νομίζω, μας εκθέτει αμήχανους και φανερώνει τα τόσα σημάδια της συνεχούς καθημερινής μας νέκρωσης...

Γιατί, άλλωστε, ποιος είναι πραγματικά νεκρός, ή ζωντανός;

Κ. Παπαϊωάννου - Το ελληνικό πρόσωπο και η Δύση

Δυστυχώς οι υποχρεώσεις δεν με αφήνουν σήμερα παρά να αλιεύσω και να παραθέσω μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συνέντευξη του Κώστα Παπαϊωάννου(1925-1981), του μεγάλου αυτού Έλληνα διανοούμενου. Αφορμή, η συζήτηση για την Ευρώπη και την σχέση μας με την Δύση... γιατί όπως ήδη αναφέρει ο Κ. Παπαϊωάννου από την πρώτη στιγμή, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ενός λαού δεν εντοπίζονται στα «οικονομικά φαινόμενα» αλλά «στον τρόπο με τον οποίο αισθάνεται το φυσικό περιβάλλον»

α.α.

Το ελληνικό πρόσωπο και η Δύση

συνέντευξη του Κώστα Παπαϊωάννου

Αναδημοσίευση από το περ. ΕΠΙΚΑΙΡΑ Νο 373, 25 Σεπτ. 1975.

-Τι εννοούμε λέγοντας Κοινωνιολογία της Τέχνης και ποια η χρησιμότητά της στη σημερινή εποχή;

- Το πρώτο που πρέπει να πει κανείς είναι ότι η τέχνη είναι ένας αυτόνομος παράγοντας. Έχει τη δική της νομοτέλεια, τους δικούς της σκοπούς. Με τη διαφορά ότι καθώς είναι ζωντανό φαινόμενο, οπωσδήποτε έχει σχέση με την κοινωνική πραγματικότητα –η οποία, πολλές φορές, μπορεί να είναι πολιτική, με την ευρύτερη έννοια του όρου–, δηλαδή έχει σχέση με τη βαθύτερη ψυχή της κοινωνίας. Γι’ αυτό, αν θέλουμε να γνωρίσουμε ουσιαστικά και σε βάθος μια οποιαδήποτε κοινωνία, θα καταφύγουμε βασικά στη θρησκεία και στην τέχνη της.

J. D. Pollet - Bassae: Κινηματογραφική μελέτη σε έναν αρχαίο Ναό [Video]

Ο Ναός του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες Φιγαλείας
 πριν από την εγκατάσταση του στεγάστρου το 1986

Το 1964 ο γάλλος σκηνοθέτης Jean-Daniel Pollet γνωστός για τις ποιητικές του προσεγγίσεις, επιχειρεί μια σύντομη κινηματογραφική μελέτη σε έναν αρχαιοελληνικό Ναό, σε ένα μέρος όπου βρήκε «το υπαρξιακό και καλλιτεχνικό του καταφύγιο και ορμητήριο». Η επιλογή της τοποθεσίας έτσι δεν είναι τυχαία. Ένα ερημικό τοπίο που ο μενεξεδένιος του ουρανός «προσπαθεί να σε πείσει ότι είναι μεσογειακό», μα και τόσο επιβλητικό όσο «τα πετρωμένα δέντρα που μιμήθηκαν την κλασσική μορφή ενός Ναού», αυτού του Επικούρειου Απόλλωνα στις Βάσσες, ένας από τους μεγαλύτερους και πιο καλοδιατηρημένους ναούς στην Ελλάδα, ίσως έργο του Ικτίνου,  που δυστυχώς έπεσε και αυτός θύμα των Ευρωπαίων αρχαιοκαπήλων. Μα η ταινία δεν έχει σκοπό να μιλήσει για ερείπια. Το ιστορικό υπόβαθρο χάνεται μαζί με τον κοιμώμενο Χρόνο, όπως ίσως και κάθε γεωγραφικός προσδιορισμός αυτού του συνάμα άγριου και ήρεμου τοπίου του όρους Κωτιλίου στην Φιγαλεία. Η αφήγηση σε κείμενο του Alexandre Astruc υποβάλλεται μαζί με την μουσική του Αντουάν Ντιαμέλ και την απουσία κάθε άλλου ανθρώπινου στοιχείου. Ένα δοκίμιο για την αιώνια φθορά, τον Χρόνο... Απολαύστε το:

Γ. Ρίτσος - Οἱ νεκροὶ κ᾽ ἐμεῖς

Σήμερα 17 Νοεμβρίου, επέτειος της Εξέγερσης του Πολυτεχνείου το 1973, αλλά - λίγο βιαστικά - θα πάω λίγα ακόμη χρόνια πιο πίσω τότε που ο Γ. Ρίτσος έγραφε σε κατ' οίκον περιορισμό, στο Καρλόβασι της Σάμου, το ολιγόστιχο ποίημα με τίτλο «Οἱ νεκροὶ κ᾽ ἐμεῖς» από την τριπλή ποιητική συλλογή «Πέτρες, Επαναλήψεις, Κιγκλίδωμα». Μια συλλογή έκφρασης πικρίας, μια καταγγελία κατά του καθεστώτος, που και για αυτό τον λόγο εκδόθηκε πρώτη φορά μονάχα στην Γαλλία.  

ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ Κ᾽ ΕΜΕΙΣ

Οδ. Ελύτης - 100 χρόνια, «Της πατρίδας μου πάλι ομοιώθηκα»[Video]

Οδυσσέας Ελύτης

Μέσα στην αναταραχή των στάσιμων τελικά πολιτικών εξελίξεων, η 2 Νοεμβρίου πέρασε μέσα στην αναστάτωση, χωρίς να μας δοθεί η ευκαιρία να τιμήσουμε μνημονεύοντας για λίγο τον ποιητή του ήλιου και τις θάλασσας, τον ποιητή του «Ἄξιον ἐστί», τον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη (ή Αλεπουδέλη), που γεννήθηκε 100 χρόνια πριν. Φέτος ήταν το έτος Ελύτη και ίσως μάλιστα αρκετοί επιβάτες του αττικού μετρό είχαν την ευκαιρία να τον γνωρίσουν περισσότερο με λίγους όμορφους στίχους του (μακάρι πάντα να έχουμε τέτοιες ευκαιρίες). Βέβαια όπως και για άλλους ποιητές και ανήσυχους στοχαστές, τέτοιες ημερομηνίες σημαίνουν μονάχα κάποιους γρήγορους, φτηνούς και εύκολους επικήδειους λόγους, μια βιασύνη να ξοφλήσουμε και να ξεμπερδέψουμε έτσι από τον άβολο πολλές φορές λόγο τους, έναν λόγο που δεν ακούμε.

Ο δικός μου τρόπος να μνημονεύσω τον ποιητή που αγίασε τις αισθήσεις (και ίσως έτσι να ξοφλήσω και εγώ το ίδιο φτηνά;) δεν είναι άλλος παρά να αναγράψω κάποιους ελάχιστους στίχους, μα και να παραθέσω μια εξαιρετική εκπομπή που γυρίστηκε λίγο μετά την βράβευση του με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1979:

Α. Σικελιανός - Εικοσιοχτώ του Οχτώβρη του 1940

του Έκτορα Δούκα

Σήμερα 28 Οκτωβρίου 2011, 71 χρόνια από αυτή του 40'.  Οι συνειρμοί, οι συγκρίσεις, που επιβάλει η ιστορική μνήμη ίσως γίνονται αναπόφευκτοι. Συγκρίσεις, τολμώ να πω, που δεν αφορούν τα ιστορικά γεγονότα, δεν αφορούν την φύση ή την ειρωνική διάθεση πολλές φορές της Ιστορίας, μα την αδυσώπητη εμμονή της να μας ελέγχει κάθε φορά προσωπικά. Κάθε φορά που αποφασίζουμε για το μέλλον. Και όσο και αν το αποφεύγουμε, το δήγμα της για αυτούς που το βιώνουν, νομίζω, θα είναι οξύ. 

Α. Κάλβος - Το Χάλκεον Χέρι του Φόβου

Δεν σκόπευα σήμερα να κάνω καμία ανάρτηση. Όμως θέλησα πολύ να αφιερώσω αυτούς τους λίγους στίχους του Ανδρέα Κάλβου, χωρίς άλλα σχόλια.

α.α.

Ωδή τετάρτη, Εἰς Σάμον

α´.

Ὅσοι τὸ χάλκεον χέρι
βαρὺ τοῦ φόβου αἰσθάνονται,
ζυγὸν δουλείας, ἂς ἔχωσι·
θέλει ἀρετὴν καὶ τόλμην
ἡ ἐλευθερία. 

β´.
Αὐτὴ (καὶ ὁ μῦθος κρύπτει
νοῦν ἀληθείας) ἐπτέρωσε
τὸν Ἴκαρον· καὶ ἂν ἔπεσεν
ὁ πτερωθεὶς κ᾿ ἐπνίγη
θαλασσωμένος· 

γ´.
Ἀφ᾿ ὑψηλὰ ὅμως ἔπεσε,
καὶ ἀπέθανεν ἐλεύθερος. -
Ἂν γένῃς σφάγιον ἄτιμον
ἑνὸς τυράννου, νόμιζε
φρικτὸν τὸν τάφον. 

Ανιχνεύσεις - η «πολιτική» Αντιγόνη (Τζιφόπουλος, Ζωγραφίδης, π.Ν. Λουδοβίκος, Ανδρεάδης) [VIDEO]

Γυναικεία μορφή στο Θέατρο στην Μέριδα, Ισπανία. Φωτ.: α.α.

Σήμερα θα προσπαθήσουμε να «διαβάσουμε» την Αντιγόνη, αυτό το τόσο δυναμικό πρόσωπο που δεν δίστασε να εξεγερθεί ενάντια στην τυραννική εξουσία. Ένα πρόσωπο το οποίο αυτονομείται αγνοώντας τους ανθρώπινους νόμους του τυρράνου Κρέοντα, γιατί «ποτέ ο Δίας δεν τα χε αυτά κυρήξει», αλλά που στο τέλος σώζει με το θέλημά της την Πόλη.  Δεν μπορώ έτσι παρά να παραπέμψω στην ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση που έγινε στην εκπομπή Ανιχνεύσεις με τους  Γ. Τζιφόπουλο, Γ. Ζωγραφίδη, π.Ν. Λουδοβίκο και Γ. Ανδρεάδη για την Αντιγόνη του Σοφοκλή, όπως την βρήκα στο Αντίφωνο μαζί με ένα εξίσου ενδιαφέρον κείμενο του Γ. Ανδρεάδη. Στο τέλος παραθέτω την κινηματογραφική απόδοση της Αντιγόνης του Σοφοκλή με την Ειρήνη Παππά, τον Μάνο Κατράκη και την Μάρω Κοντού (1961) καθώς και σύνδεσμο με νεοελληνική απόδοση του κειμένου.

Το ναυάγιο

Το ναυάγιο

σαν τα άγρια πουλιά

πόσο άστατες εγίνηκαν οι λέξεις

μόλις στο κρύο των υδάτων εβρέθηκα ο μικρός

πώς το κελάδημά τους μια άγρια κραυγή

στα αυτιά μου, πόσο κράζουν;

μα και τώρα πάλι, να, μακρυά πετούν...

Και θάρρεψα πως ήταν η αναστάτωσ’ η μεγάλη,

καθώς έκλειε το πέλαο μέσα του βαθιά

συντρίμμια ενός κόσμου

σχεδόν

 ψεύτικου

σε κάποια άγρια και μέλανα νερά

Μα εγώ, καράβι ποτέ δεν είδα

σε αυτή την θάλασσα την μαύρη να βουλιάζει˙

μονάχα πόσο τη νοιώθω τώρα – μόλις τώρα -

σαν να ‘ταν πάντα εδώ, ήρεμη, ακλόνητη,

νεκρή...

Τόσο νεκρή... αλλά το νοιώθω

πως κάποια μέρα

σε κάποιο τόπο, ξένο ή γνώριμο,

θα με ξεβράσει...  -              

και να, σα ν’ ακούω τώρα την ηχώ της,

κυματισμούς, ρυάσματα,

από μια γέννα δύσκολη, παλιά...

«Αχ Θάλασσα μου μαύρη!

Θάλασσά μου αμάλαγη...

τόσα χρόνια μας γεννάς

αλλά ποτέ δεν είχα νοιώσει

τ’ αλμυρό κι υγρό φιλί σου!»

Και οι λέξεις ; να, ακόμη άστατες πετούν...

ίσως για ένα ναυάγιο που συνέβη κάπου αλλού,

ίσως εντός μου... 

Χ. Γιανναράς - Ανάκαμψη χωρίς ραχοκοκαλιά;

Συχνά έχει γίνει αναφορά στο πρόβλημα της νεοελληνικής ταυτότητας, στην ιδεολογία του Κοραή (την θεωρεία της Μετακένωσης) καθώς και στον ελλαδικό μεταπρατισμό (ιδιαίτερα εδώ και εδώ). Έτσι θεώρησα πως το παρακάτω άρθρο του Χ. Γιανναρά θα έχει ενδιαφέρον καθώς δίνει μια διαφορετική ερμηνεία στην Ιστορία αλλά και μια άλλη άποψη για την κρίση και την μάλλον αναπόφευκτη «καταστροφή».

α.α.

Iδιοφυής διανοούμενος, επιφανής στον χώρο της ελλαδικής δημοσιογραφίας, έγραφε πριν κάποιες μέρες:

«Για τον ελληνικό 21ο αιώνα η έξοδος από το ευρώ θα ισοδυναμεί με την καταστροφή του 1922. Mε τη διαφορά όμως ότι τότε η Eλλάδα έσπασε τα μούτρα της διεκδικώντας ρόλο στην Aνατολή. Eνώ τώρα η καταστροφή θα έχει πλήξει την πορεία για την ολοκλήρωσή της ως κράτους της Δύσης».

Διατύπωση αξιοπρόσεκτα ενδεικτική. Δείχνει με σαφήνεια ποια πληροφόρηση και ποιες κριτικές αξιολογήσεις συγκροτούν την ιστορική συνείδηση, όχι της ημιμορφωμένης (και γι’ αυτό δοκησίσοφης) πλειονότητας των Ελλαδιτών, αλλά χαρισματικών διανοουμένων που, είτε το θέλουν είτε όχι, ηγούνται σήμερα: διαμορφώνουν νοο-τροπία, κριτήρια, συλλογικές στοχεύσεις.

Θ. Δ. Φραγκόπουλος - Ως την Άλωση

Ιωάννης VIII Παλαιολόγος κατά την επίσκεψή στην
 Φεράρα - Λεπτομέρια τοιχογραφίας στο Παλάτι
 των Μεδίκων του Μπενότσο Γκότσολι

Σήμερα λίγη ποίηση από τον Θεόφιλο Φραγκόπουλο (1923 - 1998),  ένα ποίημα από έναν ίσως όχι και ιδιαίτερα γνωστό πια ποιητή, αλλά που νομίζω πως οι στίχοι του κάποιες στιγμές ίσως εκφράζουν ένα παράπονο και αυτή την ζοφερή εικόνα που όλο και συχνότερα έρχεται μπροστά στα μάτια μας:

Ὣς τὴν ἄλωση

Ὁ τόπος μου εἶναι δικὸς μου, καὶ τίποτα δὲν μπορεῖ
νὰ τὸν ἀλλάξει - τὰ βράχια του, καὶ τὸ γιαλὸ του,
καὶ τὰ κύμματα μὲ τὰ πυροφάνια, καὶ τὰ βουνὰ
μὲ τὶς ὀρθωμένες τους πλαγιές· ὁ τόπος μου εἶναι δικὸς μου,
κι ἂς τρέχουν γύρω του γύπες καὶ μέσα του σκουλήκια.

11. 9. 1185, Η Ιστορία διδάσκει... - Βυζαντινό Στασιωτικό

Η ενδεκάτη Σεπτεμβρίου έχει μείνει στην μνήμη του σημερινού ανθρώπου με την αναφορά στα «τρομοκρατικά» γεγονότα του 2001. Αλλά η σημερινή ανάρτηση θα μας πάει πίσω σε άλλα γεγονότα που δεν έχουν σχέση. 826 χρόνια πίσω, στις ένδεκα Σεμπτεμβρίου του έτους 1185 μ. Χ., όταν ο λαός της Κωνσταντινούπολης αγανακτισμένος και οργισμένος πολύ κατά του Κομνηνού Ανδρόνικου δείχνει το άσχημο πρόσωπό του αλλά και επιβεβαιώνει το γεγονός ότι πάνω και από το πρόσωπο του αυτοκράτορα βρίσκεται μονάχα αυτός και ότι η λαϊκή έγκριση είναι αυτή που τον νομιμοποιεί...

Αφήνω τον Ζ. Αϊναλή να μας αφηγηθεί και να σχολιάσει τα γεγονότα, δανειζόμενος τα λόγια του από το περιοδικό Ποιείν :

11 Σεπτεμβρίου 1185. Ο λαός της Κωνσταντινούπολης, αγανακτισμένος από την πολιτική του Ανδρόνικου Κομνηνού, αρχίζει να συγκεντρώνεται με απειλητικές διαθέσεις έξω απ’ το παλάτι των Βλαχερνών. Ο Ανδρόνικος αντιλαμβάνεται ότι οι ώρες του είναι μετρημένες. Φυγαδεύεται από το παλάτι με τη βοήθεια μερικών πιστών του υπηρετών και τη συνοδεία των δύο γυναικών του, της συζύγου του και της ερωμένης του, κι αποπειράται να διαφύγει στα κρυφά στην Κριμαία με το πλοίο. Δεν έχει προλάβει εντούτοις να σαλπάρει το πλοίο όταν η θάλασσα, θαρρείς αγανακτώντας κι εκείνη εναντίον του, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Χωνιάτης, αρχίζει να οργίζεται. Αμέσως σηκώνεται μια τρικυμία τρομερή που ξεβράζει το πλοίο στην ακτή. Εκεί συνελήφθη ο Κομνηνός. Ναυαγισμένος, με τις δυο γυναίκες του, στις ξέρες.

Οδ. Ελύτης - «Ο εκτροχιασμός είναι αναπόφευκτος...»

Έργο του Κων. Παρθένη

Σήμερα, σε πείσμα των καιρών, θα ήθελα πολύ να αφιερώσω την σημερινή ανάρτηση σε ένα πεζό κείμενο του Ὀδυσσέα Ἐλύτη, ένα κείμενο, ναι πεζό, αλλά όχι λιγότερο ποιητικό και όχι χωρίς την ευαισθησία, τον ρομαντισμό μα και τον ρεαλισμό του Ποιητή. Θέλω να παραθέσω ένα αυτοτελές απόσπασμα από «τὰ Δημόσια καὶ τὰ Ἰδιωτικά» που γράφτηκε 6 χρόνια πριν τον θάνατό του το 1996, χωρίς σχόλια αυτή την φορά. Το απόσπασμα το παραθέτω λίγο κουτσό, μάλλον «ροκανισμένο» και γυμνό και όχι με την γραφή που το παρέδωσε με τους τόνους και τα πνεύματα ο μεγάλος Ποιητής που τόσο αγωνίστηκε για αυτήν. Ας μου το συγχωρέσει αυτό ο αναγνώστης.

Χ. Γιανναράς - «Η ανέφικτη ακαδημαϊκή ελευθερία»

Chulos y chulas (1906) του José Gutiérrez Solana

α.α.: Νέος Σεπτέμβρης, νέες καταλήψεις, αλλά το ίδιο ανίατο πρόβλημα της «παιδείας», πρόβλημα ριζωμένο βαθιά στην πολιτική φαυλότητα και την κομματοκρατία που από καιρό έχουν αναιρέσει ουσιαστικά το άσυλο των ελευθέρων ιδεών, αυτό το άσυλο το συνταγματικά κατοχυρωμένο. Αιτία, όπως είναι γνωστό, είναι ο νέος νόμος που θα έλεγε κανείς μετεωρίζεται μεταξύ της κοινής λογικής και της σύγκρουσης συμφερόντων.

Είναι μια προσωπική τουλάχιστον διαπίστωση ότι οι περισσότερες αντιδράσεις (και από τα «δύο στρατόπεδα», αν μια τέτοια σχηματοποίηση δεν είναι αυθαίρετη) από το διαδίκτυο και τον τύπο ως και την «κάτω πλατεία» του Συντάγματος, χαρακτηρίζονται από την τύφλωση της «ιδεολογίας», ένα φαινόμενο απότοκο της πλήρους κομματικοποίησης και απο-πολιτικοποίησης/ιδιωτείας (δες επίσης το άρθρο: To κόκκινο σημάδι της Ιδιωτείας) - δυστυχώς η ένταξη σε μια παράταξη έχει πλέον ταυτιστεί με την ενασχόληση με τα κοινά. Η ελευθερία έχει καταλυθεί εκ των έσω,   φτιασιδομένη εν γένη με συνελεύσεις φυλακισμένες σε αντιπαραθέσεις «ιδεολογικών» ή «συντεχνιακών» μορφωμάτων χωρίς να αφήνων περιθώρια για καθαρές αναφορές σε ουσιαστικά θέματα. 

Γ. Ρίτσος - Με αυτές τις πέτρες

Γ. Ρίτσος - Ζωγραφική
σε Πέτρα

Μετά από λίγες μέρες απουσίας - ήρθε σήμερα και η τελευταία μέρα του Αυγούστου να χαιρετίσει έτσι μεσοβδόμαδα και ίσως κάπως ασήμαντα το καλοκαίρι - θα ήθελα πολύ να αναγράψω ένα ολιγόστιχο ποίημα του Γιάννη Ρίτσου και κάποιες σκεψεις, τώρα που οι μέρες μικραίνουν και το φθινόπωρο επιστρέφει ίσως κάπως πιο δύσκολο...

Μ᾽ αὐτὲς τὶς πέτρες

Σ. Μητραλέξης - Κοραής και Μετακένωση;

Αδαμάντιος Κοραής. Έργο του Γ. Βρούτου.
Στήθηκε στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου
το 1875, σύμβολο, ίσως, της ιδεολογίας της
 ελλαδικής διανόησης και του κράτους.              

Σήμερα συνεχίζουμε το θέμα που θίξαμε στην ανάρτηση Tο μεταπρατικό ελλαδικό κράτος και η ελληνική μειονεξία, με μια πολύ ενδιαφέρουσα σύντομη μελέτη του Σωτήρη Μητραλέξη που αξίζει να την διαβάσει ο καθένας ώστε να κατανοήσει την ιδεολογία που διαμόρφωσε το ελλαδικό κράτος.

Ἡ κοραϊκὴ «Μετακένωσις» - σύμφωνα μὲ τὴ διδακτορικὴ διατριβὴ τοῦ Ἀλέξανδρου Παπαδεροῦ στὸ Mainz τὸ 1962

Πρόκειται εἰσαγωγὴ στὴν ἔννοια τῆς «μετακένωσης» μὲ νήφωνα σχολιασμὸ τῆς γερμανόφωνης διδακτορικῆς μελέτης τοῦ Ἀλέξανδρου Παπαδεροῦ γιὰ αὐτήν, τὴν περίφημη θεωρία τοῦ Ἀδαμάντιου Κοραῆ γιὰ τὸν μοναδικό, κατ’ αὐτόν, τρόπο φωτισμοῦ καὶ διαφωτισμοῦ τῶν Ἑλλήνων.

Μά, ποιός εἶναι ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδερός;[1] Πρόκειται γιὰ τὸν μετέπειτα ἱδρυτὴ τῆς Ὀρθόδοξης Ἀκαδημίας Κρήτης στὸ Κολυμπάρι Χανίων. Τὸ 1962 τοῦ ἀπενεμήθη ὁ τίτλος τοῦ διδάκτορος ἀπὸ τὸ πανεπιστήμιο τοῦ Mainz γιὰ τὴν διατριβή του, Metakenosis: Griechenlands kulturelle Herausforderung durchdie Aufklärung in der Sicht des Korais und des Oikonomos[2] (Μετακένωσις: Ἡ πολιτισμικὴ πρόκληση τῆς Ἑλλάδας κατὰ τὸν Διαφωτισμὸ σύμφωνα μὲ τὸν Κοραῆ καὶ τὸν Οἰκονόμο). Ἡ διατριβὴ δὲν ἔχει κυκλοφορήσει στὰ ἑλληνικά.[3]

Καλά, ἀνάλυση γιὰ τὴν Μετακένωση στὰ ἑλληνικὰ δὲν ὑπάρχει; Δηλαδὴ πρέπει νὰ ἀνατρέξουμε στὰ γερμανόφωνα διδακτορικὰ τῶν γερμανικῶν πανεπιστημίων, ἀκόμα καὶ τὰ ἐκπονηθέντα ἀπὸ Ἕλληνες, γιὰ ζητήματα ἀμιγῶς σχετιζόμενα μὲ τὸν νεώτερο Ἑλληνισμό;

Βεβαίως καὶ δὲν ὑπάρχει. Ἂν ἀναζητήσετε βιβλίο μὲ τὴ λέξη «Μετακένωσις» ἢ «Μετακένωση» στὸν κατάλογο βιβλίων τοῦ Ἐθνικοῦ Κέντρου Βιβλίου (προσεχῶς... «Κέντρο Βιβλίου») ἢ στὴν βιβλιοθήκη τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, δὲν θὰ βρεῖτε παρὰ ἕνα σχετικὸ ἄρθρο σὲ ἐπιστημονικὸ περιοδικὸ (κι ἕνα ἄσχετο). Κανένα σύγγραμμα, κανένα βιβλίο.[4]

Τὸ ἄρθρο, λοιπόν, δὲν φιλοδοξεῖ νὰ ἀποτελέσει περίληψη τῆς διδακτορικῆς διατριβῆς τοῦ Παπαδεροῦ ἀλλὰ μᾶλλον σχολιασμό της μετ’ εἰσαγωγῆς καὶ παραπεμπτικῆς τριβῆς. Γι’ αὐτὸ παρατίθενται κατ’ ἀρχὰς καὶ κάποια σπαράγματα τοῦ ἴδιου τοῦ ἐμπνευστῆ τῆς θεωρίας ποὺ σημάδεψε τὴν προσπάθεια τῶν Ἑλλήνων νὰ συστήσουν κράτος, τοῦ Ἀδαμάντιου Κοραῆ, σὲ μιὰ προσπάθεια νὰ δοῦμε ἔστω γιὰ λίγο τὴν θεωρία αὐτὴ χωρὶς τὸ πρῖσμα τοῦ Παπαδεροῦ, ἀλλὰ μὲ ἐπίγνωση τοῦ τί ἐπέφερε ἡ ἐμμονὴ σ’ αὐτὴν στὸν σχεδιασμὸ τοῦ σύγχρονου ἑλλαδικοῦ κράτους.

Πυγμαλίων

«…ars adeo latet arte sua…»

Ovid, Metamorphoses X.

Τις υποσχέσεις δεν τις κράτησε

ούτε η κούφια αυτή η νύχτα

κι΄ ο οίνος, ο πικρόγλυκος, δεν έσβησε,

όπως ενόμιζε, τον έρημο τον πόνο

όχι, μονάχος ποτέ δεν ήταν˙

άλλωστε έβλεπε τα μάτια τα δικά της

που σα να δάκρυζαν στου λυχναριού το φως

αυτόν κοιτούσαν αλαβάστρινα

έχοντας ίσως ξεχάσει πως από

τα χέρια τα δικά του καμωμένα ήσαν…

Χ. Γιανναράς - Tο μεταπρατικό ελλαδικό κράτος και η ελληνική μειονεξία

Χ. Γιανναράς

Σήμερα θα ήθελα να αναφερθώ σε ένα θέμα το οποίο λίγο ή πολύ έχει θιχτεί σε αρκετές αναρτήσεις και αυτό είναι το πρόβλημα του «μεταπρατικού ελλαδικού κράτους» και ο καλλίτερος τρόπος είναι νομίζω να δανειστώ τον λόγο του κ. Χ. Γιανναρά. 

Γιατί νοιώθουμε το κράτος εχθρικό και αντίπαλο; Παράγουμε πολιτισμό; Πιθηκίζουμε ή προσλαμβάνουμε και προσαρμόζουμε στις ανάγκες μας τα επιτεύγματα της δυτικής Ευρώπης; Από που προέρχεται αυτό το αίσθημα μειονεξίας που χαρακτηρίζει πολλές συμπεριφορές και ενέργειες μας; Ποια η ιδεολογία του ελληνικού κράτους και τι σχέση μπορεί να έχει με τα σημερινά προβλήματα; 

Αυτά και άλλα πολύ ενδιαφέροντα ερωτήματα και προβληματισμοί θίγονται και ίσως απαντιούνται στην εξαιρετική εκπομπή του Χ. Γιανναρά «Tο μεταπρατικό Ελλαδικό Κράτος», από την σειρά ραδιοφωνικών εκπομπών Ασκήσεις κριτικής σκέψης. Μια εκπομπή που πρέπει ο καθένας να ακούσει και να αναλογιστεί. 

Ακούστε την ΕΔΩ (από το Αντίφωνο)

(μπορείτε να την μεταφορτώσετε κάνοντας δεξί κλικ και επιλέγοντας save us...)

Ακολουθεί μια σύνοψη των πρώτων βασικών ιδεών: